Dziedziczenie nieruchomości w Hiszpanii: dwa systemy, jeden spadek

Ze wszystkich tematów wokół hiszpańskiej nieruchomości o tym mówi się najmniej i najwięcej się zakłada. Przy zakupie nie zwraca uwagi nikogo, a gdy zwróci, osoby, która mogłaby to uporządkować, już nie ma.

Trzy rzeczy na wstępie, bo to najczęstsze nieporozumienia.

Są dwa opodatkowania, nie jedno. Hiszpania opodatkowuje, bo nieruchomość tam leży. Polska może opodatkować według własnych zasad, zależnie od tego, kto dziedziczy i jaka jest jego rezydencja.

Prawo spadkowe i podatek spadkowy to dwa różne pytania, z dwiema różnymi odpowiedziami. Mylone są nieustannie.

Polska grupa zerowa nie działa sama z siebie. Zwolnienie dla najbliższej rodziny wymaga zgłoszenia w terminie. Kto go przegapi, traci zwolnienie, a przy spadku obejmującym nieruchomość w Hiszpanii łatwo je przegapić, bo uwaga skupia się na hiszpańskich formalnościach. To jest ta polska pułapka, której nie ma w żadnym innym języku tej witryny.

Strona hiszpańska

Hiszpański podatek od spadków i darowizn (Impuesto sobre Sucesiones y Donaciones) wiąże się z majątkiem położonym w Hiszpanii. Nieruchomość na Costa del Sol go wywołuje, niezależnie od tego, gdzie mieszkali spadkodawca i spadkobiercy.

Trzy osobliwości, których polskie spojrzenie nie obejmuje:

Opodatkowane jest nabycie, nie masa spadkowa. Podatek ustala się per spadkobierca, według tego, co dostaje on, i według pokrewieństwa. Czterech spadkobierców w równych częściach może wyjść różnie.

Region współdecyduje. Państwo ustala ramy, wspólnota autonomiczna. Ulgi, obniżki i modyfikacje skali. Andaluzja skorzystała z tego zakresu w znacznym stopniu dla najbliższej rodziny. Właśnie dlatego nie podajemy tu kwot: ustala je region, zmieniały się w ostatnich latach kilkakrotnie, a przeterminowany procent na stronie jest gorszy niż jego brak.

Obowiązuje termin, i jest krótki. Deklarację składa się w ustawowym terminie od śmierci. Przedłużenie jest możliwe pod warunkami, ale termin biegnie, gdy spadkobiercy zajmują się jeszcze aktami zgonu, tłumaczeniami, apostillami i wnioskami o NIE. Podatek staje się wymagalny, zanim spadkobiercy mogą dysponować nieruchomością.

Które prawo spadkowe obowiązuje

Zgodnie z unijnym rozporządzeniem spadkowym co do zasady prawo państwa ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy.

Dla Polaka mieszkającego na stałe w Marbelli oznacza to zasadniczo hiszpańskie prawo spadkowe, nie polskie. A to nie to samo. Hiszpańskie prawo zna udziały obowiązkowe o innej konstrukcji niż polski zachowek, co odczuwa się zwłaszcza w rodzinach patchworkowych i przy ochronie małżonka.

Rozporządzenie dopuszcza jednak wybór prawa: w rozrządzeniu na wypadek śmierci można postanowić, że stosuje się prawo państwa obywatelstwa. Dla Polaka prawo polskie.

Dwa punkty mylone systematycznie:

• Wybór prawa dotyczy prawa spadkowego, nie podatkowego. Kto wybierze prawo polskie, nie zmienia tego, że Hiszpania opodatkuje nieruchomość.
• Musi być wyraźny. Polski testament, który o tym milczy, nie jest wyborem prawa.

Testament hiszpański

Polski testament co do zasady obowiązuje w Hiszpanii, ale musi zostać przetłumaczony, apostillowany i wprowadzony do hiszpańskiej procedury. To kosztuje czas, a termin deklaracji tymczasem biegnie.

Stąd zwykła rekomendacja: dodatkowy testament hiszpański, ograniczony do majątku hiszpańskiego, sporządzony przed hiszpańskim notariuszem i wpisany do centralnego rejestru testamentów.

Błąd, przed którym wszyscy przestrzegają: dwa testamenty, które się wzajemnie odwołują. Jeśli hiszpański zawiera ogólne odwołanie wcześniejszych rozrządzeń, klauzula typowa, może zabrać ze sobą polski. Oba muszą być uzgodnione, i to praca dla prawnika, nie formularz.

A gdy sprawa spadkowa jest już zamknięta: możemy przejąć sprzedaż odziedziczonej nieruchomości — także przez pełnomocnictwo, bez przyjazdu spadkobierców.

Co spadkobiercy praktycznie potrzebują

• Nota simple i akt nabycia nieruchomości
• Numery NIE spadkobierców — po jednym na osobę, a wniosek trwa
• Dowody ceny nabycia i nakładów zwiększających wartość
• Dokumenty o obciążeniach i kredytach
• Dane hiszpańskich rachunków bankowych
• Akt zgonu, dokument potwierdzający prawa do spadku, tłumaczenia, apostille

Teczka z tymi dokumentami to najużyteczniejsza rzecz, jaką właściciel może zostawić spadkobiercom, a kosztuje jedno popołudnie.

Dlaczego to należy przed zakup

Sposób nabycia decyduje później: na jedno nazwisko czy na oboje, z użytkowaniem czy bez, z dziećmi od początku czy nie.

Te wybory są przy zakupie wolne, a później kosztowne do korekty. Późniejsze przeniesienie jest zdarzeniem podatkowym, nie pociągnięciem pióra.

Nie jesteśmy prawnikami ani doradcami podatkowymi. Wyjaśniamy mechanizm, wskazujemy właściwy urząd i mówimy, od czego zależy odpowiedź. Opinia, na której pan działa, powinna pochodzić od kogoś, kto obsługuje oba porządki prawne.

Ulgi regionalne a spadkobiercy mieszkający za granicą

Punkt, który kosztował polskie rodziny pieniądze i wciąż jest słabo znany.

Hiszpania stosowała wobec spadkobierców mieszkających poza krajem mniej korzystne zasady niż wobec mieszkających w Hiszpanii. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł w 2014 roku, że taka różnica narusza swobodę przepływu kapitału, i Hiszpania zmieniła przepisy. Hiszpańskie orzecznictwo rozszerzyło później tę linię także na osoby mieszkające poza Unią.

Co to znaczy dla spadkobiercy mieszkającego w Polsce:

Andaluzyjskie ulgi mogą mieć zastosowanie do jego udziału, podczas gdy porada oparta na starszym stanie prawnym powiedziałaby coś przeciwnego.

Różnica nie jest marginalna. Andaluzja wiele w tym obszarze zmieniła w ostatnich latach, a odległość między zasadą ogólną a zasadą z ulgami bywa dla małżonka albo dziecka bardzo duża.

To trzeba sprawdzić wprost, a nie zakładać. Warto poprosić hiszpańskiego pełnomocnika o pisemne potwierdzenie, jaki reżim stosuje i dlaczego.

Dlaczego polska grupa zerowa tu nie pomaga

Najczęstsze nieporozumienie w polskich rozmowach o hiszpańskiej nieruchomości.

Zwolnienie dla najbliższej rodziny działa w polskim podatku, a nie w hiszpańskim. Hiszpania opodatkowuje nieruchomość położoną na swoim terytorium niezależnie od tego, gdzie mieszkają spadkobiercy i jakie zwolnienia przysługują im w kraju zamieszkania.

Nie ma umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania spadków między Polską a Hiszpanią. Umowa dotycząca dochodu i majątku tego nie obejmuje. Ulgę po polskiej stronie trzeba więc znaleźć w przepisach krajowych, a nie w umowie.

Zgłoszenie w Polsce ma własny termin, niezależny od hiszpańskiego, a zwolnienie dla grupy zerowej jest uzależnione od zgłoszenia w terminie. To sytuacja, w której dwa równoległe biegi terminów zaskakują najczęściej: hiszpański liczony od śmierci i polski liczony po swojemu.

Praktyczny wniosek: dwa postępowania trzeba prowadzić równolegle i po obu stronach mieć kogoś, kto wie o istnieniu drugiego.

Najczęstsze pytania

Czy płaci się podatek od spadku w Polsce i w Hiszpanii?

Oba państwa mogą być właściwe: Hiszpania, bo nieruchomość tam leży, a Polska według własnych zasad, zależnie od tego, kto dziedziczy i jaka jest jego rezydencja. Sposób uwzględnienia hiszpańskiego podatku po stronie polskiej to pytanie do doradcy podatkowego.

Czy grupa zerowa działa przy nieruchomości w Hiszpanii?

Polskie zwolnienie dla najbliższej rodziny wymaga zgłoszenia w ustawowym terminie, i to jest pułapka, bo przy spadku z nieruchomością za granicą uwaga skupia się na hiszpańskich formalnościach. Przegapienie terminu kosztuje zwolnienie.

Ile wynosi podatek od spadków w Hiszpanii?

Zależy od pokrewieństwa, wielkości nabycia i wspólnoty autonomicznej. Andaluzja wprowadziła znaczne obniżki dla najbliższej rodziny. Nie podajemy stawek, bo ustala je region i zmieniały się kilkakrotnie; właściwa jest Agencia Tributaria de Andalucía.

Które prawo spadkowe obowiązuje dla mojej nieruchomości?

Według unijnego rozporządzenia co do zasady prawo ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy. Dla Polaka mieszkającego na stałe w Marbelli hiszpańskie. Można wyraźnie wybrać prawo polskie w rozrządzeniu; wybór musi być wyraźny i dotyczy tylko prawa spadkowego, nie podatku.

Czy potrzebuję testamentu hiszpańskiego?

Polski testament obowiązuje, ale musi zostać przetłumaczony, apostillowany i wprowadzony. To kosztuje czas, gdy biegnie termin deklaracji. Dodatkowy testament hiszpański, ograniczony do majątku hiszpańskiego, wyraźnie przyspiesza postępowanie. Oba muszą być uzgodnione.

Czy testament hiszpański może unieważnić polski?

Tak, jeśli zawiera ogólne odwołanie wcześniejszych rozrządzeń, a to klauzula typowa. Właśnie dlatego oba testamenty należą do jednej ręki i nie są pracą formularzową.

Ile czasu mają spadkobiercy?

Hiszpańską deklarację składa się w ustawowym terminie od śmierci, z możliwością przedłużenia pod warunkami. Termin biegnie, gdy spadkobiercy zbierają jeszcze akty, tłumaczenia, apostille i numery NIE, a podatek staje się wymagalny, zanim można dysponować nieruchomością.

Czy każdy spadkobierca potrzebuje NIE?

Tak, każdy własnego. Bez NIE nie da się zadeklarować podatku ani przepisać własności. Ponieważ wniosek może trwać tygodnie, a termin biegnie równolegle, to jeden z pierwszych kroków.

Czy andaluzyjskie ulgi obejmą spadkobiercę mieszkającego w Polsce?

To trzeba sprawdzić wprost. Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł w 2014 roku, że gorsze traktowanie spadkobierców spoza Hiszpanii narusza swobodę przepływu kapitału, i przepisy zmieniono. Porada oparta na starszym stanie prawnym powiedziałaby coś przeciwnego.

Czy polskie zwolnienie dla grupy zerowej obejmie nieruchomość w Hiszpanii?

Nie w hiszpańskim podatku. Zwolnienie działa po polskiej stronie. Hiszpania opodatkowuje nieruchomość położoną na swoim terytorium niezależnie od tego, jakie zwolnienia przysługują spadkobiercy w kraju zamieszkania.

Czy istnieje umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania spadków z Hiszpanią?

Nie. Umowa między Polską a Hiszpanią dotyczy dochodu i majątku, a nie spadków. Ulgi po polskiej stronie trzeba więc szukać w przepisach krajowych.

Czy terminy w Polsce i w Hiszpanii biegną tak samo?

Nie, i to zaskakuje najczęściej. Hiszpański termin liczy się od śmierci, polski rządzi się własnymi zasadami, a polskie zwolnienie dla grupy zerowej zależy od zgłoszenia w terminie. Oba postępowania trzeba prowadzić równolegle.