Erven van een woning in Spanje: twee stelsels, één nalatenschap

Van alle onderwerpen rond een Spaanse woning is dit het onderwerp waarover het minst wordt gesproken en het meest verkeerd wordt aangenomen. Het valt bij de aankoop niemand op, en als het opvalt, is degene die het had kunnen regelen er niet meer.

Drie dingen vooraf, omdat het de meest voorkomende misverstanden zijn.

Er zijn twee heffingen, niet één. Spanje heft omdat de woning daar ligt. Nederland kan daarnaast heffen, afhankelijk van waar de erflater woonde en hoe lang geleden hij vertrok.

Nederland laat emigranten niet meteen los. Voor de Nederlandse erf- en schenkbelasting geldt voor Nederlanders die geëmigreerd zijn een periode waarin zij nog als inwoner worden aangemerkt. Wie denkt dat een verhuizing naar Spanje de Nederlandse erfbelasting per direct beëindigt, vergist zich. Wat precies geldt en hoe lang, staat bij de Belastingdienst en hoort bij een adviseur. Wij noemen het omdat het vrijwel nooit spontaan ter sprake komt.

Erfrecht en erfbelasting zijn twee verschillende vragen, met twee verschillende antwoorden. Ze worden voortdurend door elkaar gehaald.

De Spaanse kant

De Spaanse erf- en schenkbelasting (Impuesto sobre Sucesiones y Donaciones) knoopt aan bij het in Spanje gelegen vermogen. Een woning aan de Costa del Sol roept haar dus op, ongeacht waar erflater en erfgenamen wonen.

Drie eigenaardigheden die het Nederlandse beeld niet dekt:

Belast wordt de verkrijging, niet de nalatenschap. De heffing wordt bepaald per erfgenaam, naar wat híj krijgt en naar zijn verwantschap met de erflater. Vier erfgenamen met gelijke delen kunnen verschillend uitkomen.

De regio bepaalt mee. De staat zet het kader, de autonome regio zet vrijstellingen, verminderingen en tariefaanpassingen. Andalusië heeft daarvan voor naaste verwanten in ruime mate gebruikgemaakt. Juist daarom staan hier geen bedragen: ze worden regionaal gezet, ze zijn de afgelopen jaren meermaals gewijzigd, en een verouderd percentage op een webpagina is erger dan geen. Bevoegd is de Agencia Tributaria de Andalucía.

Er geldt een termijn, en die is kort. De aangifte moet binnen een wettelijke termijn na het overlijden worden gedaan. Verlenging is onder voorwaarden mogelijk, maar de termijn loopt terwijl de erfgenamen nog bezig zijn met overlijdensakten, vertalingen, apostilles en NIE-aanvragen. Dat is de praktische reden waarom voorbereiding hier meer waard is dan elders: de belasting is verschuldigd voordat de erfgenamen over de woning kunnen beschikken.

Welk erfrecht geldt, en waarom dat een keuze is

Sinds de EU-erfrechtverordening geldt in beginsel het recht van het land van de laatste gewone verblijfplaats van de erflater.

Voor een Nederlander die permanent in Marbella woont, betekent dat in beginsel: Spaans erfrecht, niet Nederlands. En dat is niet hetzelfde — het Spaanse recht kent legitieme porties met een andere structuur dan de Nederlandse legitieme, wat vooral merkbaar wordt bij samengestelde gezinnen en bij het beschermen van de langstlevende partner. De Nederlandse wettelijke verdeling, waarin de langstlevende de goederen krijgt en de kinderen een vordering, kent het Spaanse recht niet op die manier.

De verordening staat een rechtskeuze toe: u kunt in een uiterste wilsbeschikking bepalen dat het recht van uw nationaliteit geldt. Voor een Nederlander dus Nederlands erfrecht.

Twee punten die stelselmatig verward worden:

• De rechtskeuze betreft het erfrecht, niet het belastingrecht. Wie Nederlands erfrecht kiest, verandert niets aan het feit dat Spanje de woning belast.
• Zij moet uitdrukkelijk worden gemaakt. Een Nederlands testament dat erover zwijgt, is geen rechtskeuze.

Het Spaanse testament

Een Nederlands testament geldt in Spanje in beginsel, maar het moet vertaald, geapostilleerd en in de Spaanse procedure ingebracht worden. Dat kost tijd, en de aangiftetermijn loopt intussen door.

Daarom luidt het gebruikelijke advies: maak een aanvullend Spaans testament, beperkt tot het Spaanse vermogen, verleden bij een Spaanse notaris en geregistreerd in het centrale testamentenregister. Het versnelt de afwikkeling aanzienlijk.

De fout waarvoor iedereen waarschuwt: twee testamenten die elkaar herroepen. Bevat het Spaanse testament een algemene herroeping van eerdere uiterste wilsbeschikkingen, een gebruikelijke clausule, dan kan het het Nederlandse meenemen. Beide testamenten moeten op elkaar zijn afgestemd, en dat is werk voor een jurist, geen formulier.

Wat de erfgenamen praktisch nodig hebben

• Nota simple en de aankoopakte van de woning
• NIE-nummers van de erfgenamen. Ieder een eigen, en de aanvraag duurt
• Bewijs van de koopsom en waardevermeerderende investeringen
• Stukken over lasten en hypotheken
• Gegevens van Spaanse bankrekeningen
• Overlijdensakte, verklaring van erfrecht, vertalingen, apostilles

Een map met deze stukken is het nuttigste wat een eigenaar zijn erfgenamen kan nalaten, en zij kost één middag.

De termijn is het echte risico

Bij Spaanse nalatenschappen kost zelden het tarief het meeste geld. Het is de klok.

Er geldt een aangiftetermijn vanaf het overlijden voor de Spaanse successieaangifte. Verlenging is onder voorwaarden mogelijk, maar moet binnen de oorspronkelijke termijn worden aangevraagd, niet erna.

Wordt de termijn overschreden, dan volgen toeslagen en rente. Erger nog: in sommige situaties zijn regionale verminderingen gekoppeld aan een tijdige aangifte. Te laat komen kan dus niet alleen een boete kosten maar ook een tegemoetkoming.

En de erfgenamen zitten in een klem. De belasting moet worden aangegeven voordat de woning op hun naam staat, en dus voordat zij die kunnen verkopen om de belasting te betalen. Wie geen liquide middelen heeft, moet voorfinancieren.

Wat de tijd in werkelijkheid opeet, is de papierwinkel: overlijdensakte met apostille en beëdigde vertaling, verklaring van erfrecht of vergelijkbaar stuk, NIE-nummers voor alle erfgenamen, uittreksels uit register en kadaster, bankverklaringen per peildatum. Vanuit Nederland duurt dat weken, niet dagen.

Vandaar de praktische regel: de erfgenamen bellen op dag één een gestor of advocaat in Spanje, niet in maand vijf.

Wat u nu al kunt regelen

Vier dingen kosten bij leven weinig en schelen de erfgenamen later maanden.

NIE-nummers voor de vermoedelijke erfgenamen. Dit is de goedkoopste voorbereiding die er is en tegelijk de vaakst vergeten. Zonder NIE kan een erfgenaam geen Spaans eigendom aanvaarden, en aanvragen vanuit Nederland tijdens een lopende termijn is precies het verkeerde moment.

Een Spaans testament voor het Spaanse vermogen, afgestemd op het Nederlandse. Het vervangt de Nederlandse regeling niet, het versnelt de Spaanse afwikkeling.

De rechtskeuze, uitdrukkelijk vastgelegd. De Europese erfrechtverordening laat u het recht van uw nationaliteit kiezen. Wordt niets vastgelegd, dan geldt het recht van de laatste gewone verblijfplaats, en dat is bij een emigratie Spanje.

Een dossier op één plek: eigendomsakte, laatste IBI-aanslag, gegevens van de vereniging van eigenaren, bankrekeningen, verzekeringen, contactgegevens van de gestor. De erfgenamen zoeken anders in een vreemde taal naar stukken waarvan ze het bestaan niet kennen.

Waarom dit vóór de aankoop hoort

De structuur van de aankoop bepaalt later mee: op één naam of op beide, met of zonder vruchtgebruik, met de kinderen erbij of niet.

Die keuzes zijn bij de aankoop vrij en later alleen nog duur te corrigeren. Een latere overdracht is een belastbaar feit, geen pennenstreek. Daarom hoort de vraag in het adviesgesprek vóór de koop en niet in de nalatenschap.

Wij zijn geen juristen en geen belastingadviseurs. Wij leggen het mechanisme uit, noemen de bevoegde instantie en zeggen waarvan het antwoord afhangt. Het advies waarop u handelt, moet komen van iemand die beide rechtsstelsels bedient.

Veelgestelde vragen

Hoeveel erfbelasting betaal je in Spanje?

Dat hangt af van de verwantschap, van de omvang van de verkrijging en van de autonome regio. Andalusië heeft voor naaste verwanten ruime verminderingen ingevoerd. Wij noemen geen tarieven, omdat ze regionaal worden gezet en de afgelopen jaren meermaals zijn gewijzigd; bevoegd is de Agencia Tributaria de Andalucía.

Moet ik zowel in Spanje als in Nederland erfbelasting betalen?

Beide landen kunnen heffen: Spanje omdat de woning daar ligt, Nederland afhankelijk van waar de erflater woonde. Voor geëmigreerde Nederlanders geldt bovendien een periode waarin zij voor de erfbelasting nog als inwoner worden aangemerkt. Hoe de Spaanse heffing in de Nederlandse aangifte wordt verwerkt, hoort bij een adviseur die beide kanten kent.

Welk erfrecht geldt voor mijn woning in Spanje?

Volgens de EU-erfrechtverordening in beginsel het recht van de laatste gewone verblijfplaats van de erflater. Voor een Nederlander die permanent in Marbella woont dus Spaans erfrecht. U kunt in een uiterste wilsbeschikking uitdrukkelijk voor Nederlands recht kiezen; dat moet expliciet gebeuren en werkt alleen op het erfrecht, niet op de belasting.

Heb ik een Spaans testament nodig?

Een Nederlands testament geldt, maar moet vertaald, geapostilleerd en ingebracht worden. Dat kost tijd terwijl de aangiftetermijn loopt. Een aanvullend Spaans testament, beperkt tot het Spaanse vermogen, versnelt de afwikkeling aanzienlijk. Beide moeten op elkaar zijn afgestemd.

Kan een Spaans testament mijn Nederlandse testament ongeldig maken?

Ja, als het een algemene herroepingsclausule voor eerdere uiterste wilsbeschikkingen bevat. Een gebruikelijke formulering. Precies daarom horen beide testamenten in één hand en is dit geen formulierwerk.

Hoeveel tijd hebben de erfgenamen?

De Spaanse aangifte moet binnen een wettelijke termijn na het overlijden worden gedaan; verlenging is onder voorwaarden mogelijk. De termijn loopt terwijl de erfgenamen nog akten, vertalingen, apostilles en NIE-nummers regelen, en de belasting is verschuldigd voordat over de woning kan worden beschikt.

Heeft elke erfgenaam een eigen NIE-nummer nodig?

Ja, ieder afzonderlijk. Zonder NIE kan de belasting niet worden aangegeven en het eigendom niet worden overgeschreven. Omdat de aanvraag weken kan duren en de termijn parallel loopt, is dit een van de eerste stappen.

Hoe lang hebben erfgenamen voor de Spaanse successieaangifte?

Er loopt een aangiftetermijn vanaf het overlijden. Verlenging is onder voorwaarden mogelijk maar moet binnen de oorspronkelijke termijn worden aangevraagd. Bij overschrijding volgen toeslagen en rente, en in sommige situaties zijn regionale verminderingen gekoppeld aan een tijdige aangifte.

Kunnen erfgenamen de woning verkopen om de belasting te betalen?

Niet vooraf. De belasting moet worden aangegeven voordat de woning op hun naam staat, en dus voordat zij die kunnen verkopen. Wie geen liquide middelen heeft, moet voorfinancieren. Dat is de reden om dit bij leven te bespreken. Is de nalatenschap eenmaal afgewikkeld, dan kunnen wij de geërfde woning verkopen — ook per volmacht, zonder dat de erfgenamen reizen.

Wat kan ik nu al regelen om het mijn erfgenamen makkelijker te maken?

NIE-nummers voor de vermoedelijke erfgenamen, een Spaans testament voor het Spaanse vermogen, een uitdrukkelijke rechtskeuze, en een dossier met eigendomsakte, IBI-aanslag, gegevens van de vereniging en de gestor. Samen scheelt dat maanden.

Wat kost de meeste tijd bij een Spaanse nalatenschap?

De papieren: overlijdensakte met apostille en beëdigde vertaling, verklaring van erfrecht, NIE-nummers voor alle erfgenamen, uittreksels uit register en kadaster, bankverklaringen per peildatum. Vanuit Nederland duurt dat weken. Daarom bellen de erfgenamen het best op dag één een gestor in Spanje.

Kan ik de woning beter bij leven overdragen?

Dat kán verstandig zijn en is geen algemene aanbeveling: een schenking valt in Spanje onder dezelfde belasting als een erfenis maar kent andere verminderingen, en aan de Nederlandse kant gelden eigen regels, inclusief de periode waarin geëmigreerde Nederlanders nog als inwoner gelden. Omdat een latere correctie een belastbaar feit is, hoort de vraag vóór de aankoop.