Emigreren naar Spanje: wat u regelt, en in welke volgorde

Emigreren binnen de EU is juridisch eenvoudig en administratief niet. Er is geen visum nodig en geen toestemming, maar er zijn ongeveer tien registraties, en zij grijpen op elkaar in. Wie ze in de verkeerde volgorde doet, staat een tijd zonder zorgverzekering, of ontdekt in mei van het volgende jaar dat de aangifte anders had gemoeten.

Deze pagina zet de volgorde op een rij. De woning staat er expres achteraan.

1. Eerst beslissen: wordt u fiscaal inwoner?

Alles hangt hieraan, en het is geen keuze maar een gevolg.

U wordt fiscaal inwoner van Spanje bij meer dan 183 dagen in een kalenderjaar, of wanneer het zwaartepunt van uw economische belangen daar ligt. Dat volgt uit feiten — niet uit een in- of uitschrijving en niet uit uw paspoort.

Wie fiscaal inwoner wordt, geeft in Spanje het wereldinkomen op. Wie dat niet wordt, wordt daar alleen belast voor wat uit Spanje komt.

Het moment in het kalenderjaar is zelf een beslissing. Of u in februari of in oktober verhuist, bepaalt in welk jaar u de 183 dagen overschrijdt en dus vanaf wanneer welk land uw wereldinkomen belast. Vooraf kost die keuze niets; achteraf is zij niet meer te maken.

2. Uitschrijven bij de gemeente — pas als de rest klaarstaat

Uitschrijving uit de Basisregistratie Personen is de knop die het meeste in werking zet, en daarom hoort hij niet als eerste te worden ingedrukt.

Aan uitschrijving hangen onder meer:

• uw zorgverzekering, die kan eindigen,
• toeslagen, die vervallen,
• hypotheekrenteaftrek op een Nederlandse eigen woning,
• de behandeling van uw vermogen in box 3,
• soms bank- en beleggingsrekeningen, waarvan de voorwaarden een Nederlands adres veronderstellen.

Zorg dat de Spaanse kant klaarstaat (NIE, adres, zorgdekking) voordat u de Nederlandse kant afsluit.

3. NIE en registratie in Spanje

De NIE is het nummer dat Spanje aan buitenlanders toekent. Zonder NIE geen aankoop, geen aangifte, geen bankrekening die de moeite waard is.

Als EU-burger die langer dan drie maanden blijft, registreert u zich bij de vreemdelingendienst en krijgt u het certificado de registro. Vaak gevraagd worden een zorgverzekering en voldoende middelen. Dat is geen verblijfsvergunning in de zin die derde landen kennen; het is een registratie van een recht dat u al heeft.

Daarnaast schrijft u zich in bij de gemeente waar u woont — het empadronamiento. Dat opent lokale voorzieningen en wordt bij tal van procedures gevraagd. Het staat los van uw belastingpositie.

4. Zorgverzekering — de stap die het vaakst misgaat

De Nederlandse zorgverzekering is gekoppeld aan uw verzekeringsplicht, en die hangt aan wonen en werken. Verhuist u definitief, dan kan de Nederlandse polis eindigen.

Wat er daarna geldt, hangt af van waar uw inkomen vandaan komt:

• Werkt u in Spanje en betaalt u daar sociale premies, dan bent u via het Spaanse stelsel gedekt.
• Ontvangt u een Nederlands pensioen of een uitkering en woont u in Spanje, dan loopt het via een verdragsregeling: u wordt verdragsgerechtigde, betaalt een bijdrage aan het CAK en krijgt zorg via het Spaanse stelsel.
• Heeft u geen van beide — bijvoorbeeld vroeg gestopt, levend van vermogen — dan in de regel een particuliere Spaanse polis, die met het ouder worden duurder wordt en waarbij bestaande aandoeningen per verzekeraar verschillend worden behandeld.

Zeg nooit de Nederlandse verzekering op voordat de Spaanse kant vaststaat.

5. Pensioen en AOW

De AOW wordt ook naar Spanje betaald; binnen de EU is er geen korting om reden van woonland, en opbouw in meerdere EU-staten telt voor de aanspraakbeoordeling mee. Wat u moet regelen is administratie: adreswijziging, betaalwijze en het levensbewijs. Een deel van die controle loopt inmiddels automatisch tussen de administraties, maar een verzoek dat toch komt, moet beantwoord — anders stopt de betaling. De SVB is hiervoor de instantie; pensioenfondsen kunnen daarnaast hun eigen attestatie vragen.

Waar het minder eenvoudig wordt, is de belastingheffing over pensioen. Het belastingverdrag tussen Nederland en Spanje wijst het heffingsrecht toe, en het doet dat niet voor alle pensioenen gelijk: AOW, particuliere en bedrijfspensioenen, overheidspensioenen en afkoopsommen kunnen verschillend worden behandeld, en er gelden voorwaarden.

Twee buren in dezelfde straat in Marbella, met hetzelfde inkomen, kunnen daardoor verschillend uitkomen. Laat dit vóór de verhuizing doorrekenen door een adviseur die beide landen kent. Dit is het punt waarop een algemeen verhaal over ‘pensioen in Spanje’ het meeste schade aanricht.

Het M-biljet, het formulier dat niemand verwacht

In het jaar dat u emigreert doet u in Nederland aangifte met het M-biljet, het migratieformulier. Dat is geen detail: het splitst het jaar in een binnenlandse en een buitenlandse periode en bepaalt hoe uw inkomen en vermogen over die twee helften worden verdeeld.

Drie dingen die daarbij misgaan:

Het komt niet vanzelf. Wie geen aangifte krijgt toegestuurd, moet er zelf om vragen. Niets doen is geen optie en levert later correspondentie op.

Het is complexer dan een gewone aangifte en veel mensen laten het doen. Dat is meestal geld waard, precies omdat de verdeling over het jaar de uitkomst bepaalt.

De maand van vertrek werkt door. Vertrekt u in februari of in november, dan verschilt niet alleen uw Spaanse 183-dagentelling, maar ook de verhouding tussen de twee helften van uw Nederlandse jaar.

Wat er met uw Nederlandse woning gebeurt

De vraag die de meeste financiële gevolgen heeft en het minst wordt gesteld.

Verkopen voor vertrek maakt het schoon. De eigenwoningregeling loopt tot de verkoop, daarna is het vermogen.

Aanhouden en verhuren. De woning verhuist bij emigratie in beginsel van box 1 naar box 3, en de hypotheekrenteaftrek eindigt. Dat is een groot verschil in netto lasten en het verrast mensen die alleen naar de huuropbrengst keken.

Aanhouden en leeg laten kent dezelfde verschuiving en bovendien verzekeringsvoorwaarden over langdurige leegstand.

In alle drie de gevallen geldt: dit is een vraag voor uw eigen adviseur, en het antwoord verandert als u de volgorde omdraait. Wij noemen het omdat de volgorde vaak al vastligt tegen de tijd dat iemand het vraagt.

Toeslagen, DigiD en het praktische restje

De lijst die in maart opeens relevant wordt.

Toeslagen stoppen bij emigratie. Zorgtoeslag, huurtoeslag, kinderopvang: ze hangen aan verzekeringsplicht en woonplaats, en die veranderen allebei.

DigiD blijft werken, maar veel diensten sturen codes naar een Nederlands nummer. Houd een Nederlandse simkaart actief, ook als u ter plaatse Spaans belt. Zonder dat wordt inloggen bij de Belastingdienst vanuit Spanje een middag werk.

Uw Nederlandse bank kan om een adres in Nederland blijven vragen, of het product beperken bij een buitenlands adres. Vraag het na voordat u het adres wijzigt, niet erna.

Stemmen kan als Nederlander in het buitenland via registratie, en die registratie is iets wat u zelf regelt.

Uw pensioenfonds en verzekeraars willen het nieuwe adres, en sommige polissen kennen voorwaarden bij wonen buiten Nederland.

6. Auto en rijbewijs

Hier heeft u het als Nederlander makkelijker dan een Amerikaan of Brit: het Nederlandse rijbewijs is een EU-rijbewijs en kan in Spanje worden ingewisseld zonder examen. Er geldt wel een termijn voor inwoners en er hoort een registratie bij de Spaanse verkeersdienst bij.

Uw auto meenemen kan, maar rekent u op invoerformaliteiten, een technische keuring en Spaanse kentekenregistratie. Voor een oudere auto is verkopen en hier kopen vaak eenvoudiger.

7. En dan pas de woning

Op dit punt weet u of u fiscaal inwoner wordt, wat uw zorg kost en wat er netto overblijft. Dat is de informatie die een koopbeslissing nodig heeft.

Wie eerder koopt, en velen doen dat — riskeert niet zozeer de woning als wel de aanname: u legt kapitaal vast voordat duidelijk is of u hier honderd dagen per jaar bent of driehonderd. Dat verandert welk type woning past en het verandert uw fiscale positie wezenlijk.

En het verandert waar u wilt zitten. De Costa del Sol is meer dan tachtig kilometer lang; Marbella, Estepona, Benahavís, Mijas en Fuengirola zijn verschillende plaatsen met verschillende gemeenten, verschillende IBI-tarieven en een heel verschillend dagelijks leven. Wie eerst huurt, kiest daarna beter.

Veelgestelde vragen

Heb ik een visum nodig om naar Spanje te emigreren?

Nee. Als EU-burger geldt vrij verkeer. Wat u wel doet is uzelf registreren bij de vreemdelingendienst als u langer dan drie maanden blijft. Daarvoor worden doorgaans een zorgverzekering en voldoende middelen gevraagd, en u inschrijven bij de gemeente waar u woont.

Moet ik mij uitschrijven bij de gemeente in Nederland?

Bij een definitieve verhuizing wel, maar doe het als laatste stap. Aan uitschrijving hangen uw zorgverzekering, toeslagen, eventuele hypotheekrenteaftrek en de behandeling van uw vermogen. Zorg dat de Spaanse kant staat voordat u de Nederlandse afsluit.

Wanneer ben ik fiscaal inwoner van Spanje?

Bij meer dan 183 dagen in een kalenderjaar, of wanneer het zwaartepunt van uw economische belangen daar ligt. Het volgt uit feiten, niet uit registratie. Een fiscaal inwoner geeft in Spanje zijn wereldinkomen op.

Wordt mijn AOW naar Spanje betaald?

Ja. Binnen de EU is er geen korting vanwege het woonland, en opbouw in meerdere EU-staten telt mee voor de aanspraak. Te regelen zijn adreswijziging, betaalwijze en het levensbewijs, waarvan een deel inmiddels automatisch tussen de administraties loopt; de SVB is de instantie.

Waar wordt mijn pensioen belast als ik in Spanje woon?

Dat hangt af van het soort pensioen. Het belastingverdrag tussen Nederland en Spanje wijst het heffingsrecht toe en behandelt AOW, particuliere en bedrijfspensioenen, overheidspensioenen en afkoopsommen niet gelijk. Laat het vóór de verhuizing doorrekenen. Een algemeen antwoord is hier bijna altijd het verkeerde.

Wat gebeurt er met mijn Nederlandse zorgverzekering?

Bij een definitieve verhuizing kan die eindigen. Wat daarna geldt, hangt af van uw inkomen: werkt u in Spanje, dan het Spaanse stelsel; ontvangt u een Nederlands pensioen of uitkering, dan een verdragsregeling via het CAK; heeft u geen van beide, dan in de regel een particuliere Spaanse polis. Zeg niets op voordat de Spaanse kant vaststaat.

Kan ik mijn Nederlandse rijbewijs in Spanje gebruiken?

Ja — het is een EU-rijbewijs en kan zonder examen worden ingewisseld, anders dan bijvoorbeeld een Amerikaans rijbewijs. Voor inwoners geldt wel een termijn en een registratie bij de Spaanse verkeersdienst.

Maakt het uit wanneer in het jaar ik verhuis?

Ja, en het is een van de weinige punten die vooraf kosteloos te beslissen zijn. De verhuismaand bepaalt in welk kalenderjaar u de 183 dagen overschrijdt en dus vanaf wanneer welk land uw wereldinkomen belast.

Wat is het M-biljet?

De aangifte over het jaar waarin u emigreert. Het splitst dat jaar in een binnenlandse en een buitenlandse periode en bepaalt hoe uw inkomen en vermogen over beide helften worden verdeeld. Het komt niet automatisch: wie geen aangifte krijgt toegestuurd, vraagt er zelf om.

Wat gebeurt er met mijn huis in Nederland als ik emigreer?

Houdt u het aan, dan verhuist het in beginsel van box 1 naar box 3 en eindigt de hypotheekrenteaftrek. Dat scheelt aanzienlijk in netto lasten en verrast mensen die alleen naar de huuropbrengst keken. Verkopen vóór vertrek maakt het schoon. De volgorde bepaalt de uitkomst, dus vraag het vooraf.

Houd ik mijn toeslagen?

Nee. Zorgtoeslag, huurtoeslag en kinderopvangtoeslag hangen aan verzekeringsplicht en woonplaats, en die veranderen allebei bij emigratie.

Werkt mijn DigiD nog vanuit Spanje?

Ja, maar veel diensten sturen verificatiecodes naar een Nederlands nummer. Houd een Nederlandse simkaart actief, ook als u ter plaatse Spaans belt. Zonder dat wordt inloggen bij de Belastingdienst een middag werk.

Moet ik meteen een huis kopen?

Nee, en wij raden het af. Huur eerst, het liefst inclusief een winter. Pas dan weet u hoeveel dagen per jaar u hier werkelijk bent, wat er netto overblijft en welke plaats aan deze kust bij u past, en dat zijn precies de drie dingen die bepalen welke woning verstandig is.