Ubezpieczenie zdrowotne w Hiszpanii: która droga dla kogo

To pozycja, która najczęściej wywraca budżet hiszpański, i jedyna w całej przeprowadzce, w której zła kolejność może zostawić pana bez ubezpieczenia.

Reguła, która wszystkim rządzi: prawo do świadczeń w Polsce wynika z tytułu ubezpieczenia w NFZ, a ten z zatrudnienia albo innej podstawy. Nie z obywatelstwa. Trwała przeprowadzka zwykle ten tytuł kończy. To, co obowiązuje potem, zależy od tego, skąd pochodzi pana dochód.

Cztery sytuacje

1. Spędza pan zimy, pozostając ubezpieczonym w Polsce

Zasadniczo nic się nie zmienia. W Hiszpanii korzysta pan z EKUZ, Europejskiej Karty Ubezpieczenia Zdrowotnego, na świadczenia niezbędne w czasie pobytu czasowego, na warunkach hiszpańskiego systemu.

Czym EKUZ nie jest: pełnym ubezpieczeniem. Leczenie planowe, stomatologia, transport do kraju i duża część sektora prywatnego są poza nią. Dlatego zwykle dochodzi polisa turystyczna albo prywatna, i proszę sprawdzić, jak długi nieprzerwany pobyt dopuszcza pana polisa. Wiele jest krótszych niż zima.

2. Przenosi się pan i pobiera polską emeryturę

Tą drogą idzie większość polskich emerytów w Hiszpanii.

Formularz S1 przenosi prawo do świadczeń: Polska pozostaje właściwa dla kosztów, pan rejestruje się w systemie hiszpańskim i jest leczony jak hiszpański ubezpieczony. Dokument wystawia właściwa instytucja w Polsce, a podstawą jest świadczenie z ZUS.

Dwie uwagi praktyczne:

• W tej drodze polski tytuł z zamieszkania ustaje; nie można mieć obu naraz. Nie proszę nic wypowiadać samodzielnie, zanim droga S1 nie będzie gotowa. Kolejność biegnie przez instytucje.
• Dla członków rodziny bez własnego świadczenia ochrona może iść w ślad, pod warunkami. Proszę zapytać wprost, zamiast zakładać.

3. Przenosi się pan i pracuje w Hiszpanii

Praca w Hiszpanii i odprowadzanie tam składek oznacza objęcie hiszpańskim systemem, jak każdy pracownik albo samozatrudniony.

4. Przenosi się pan bez polskiego świadczenia i bez pracy w Hiszpanii

Sytuacja osoby, która zakończyła aktywność wcześnie albo żyje z kapitału. Wypada pan wtedy poza obie drogi publiczne i potrzebuje z reguły prywatnej hiszpańskiej polisy. Która zresztą bywa wymagana jako warunek przy rejestracji obywatela UE.

Tu leży koszt, który rozsadza budżety:

• Składka rośnie wyraźnie z wiekiem.
• Choroby wcześniejsze są traktowane różnie przez różnych ubezpieczycieli: wyłączone, przyjęte z dopłatą albo powód odmowy.
• Obowiązują okresy karencji, a niektóre polisy mają górną granicę wieku przystąpienia.

Proszę poprosić o konkretną ofertę dla swojego wieku i historii chorobowej, zanim zacznie pan rozmawiać o nieruchomości. Kwota z ogólnego artykułu o Hiszpanii, także z tego, jest dla kogoś po sześćdziesiątce prawie na pewno za niska.

Opieka na Costa del Sol

System publiczny jest oceniany dobrze, a wybrzeże ma do tego gęstą sieć klinik prywatnych. Skutek kilkudziesięciu lat obecności międzynarodowej. Lekarzy mówiących po angielsku znajdzie pan bez trudu; po polsku rzadziej, ale w Fuengiroli i Marbelli bywają.

Co różni się od Polski: nie ma odpowiednika skierowania w takim kształcie jak w NFZ. W sektorze prywatnym idzie się często wprost do specjalisty.

Kiedy w rodzinie jedna osoba ma świadczenie, a druga nie

Sytuacja bardzo częsta i rzadko przemyślana przed wyjazdem.

Małżonek bez własnej emerytury może być objęty jako członek rodziny osoby uprawnionej, pod warunkami i po zgłoszeniu. Nie dzieje się to automatycznie przez sam fakt bycia w związku.

Dwie rzeczy do sprawdzenia wprost, a nie do założenia:

• Czy współmałżonek jest zgłoszony jako członek rodziny i od kiedy.
• Co się dzieje, jeśli osoba uprawniona umrze. Ochrona pochodna kończy się wraz z tytułem, z którego wynikała, i to jest moment, w którym nikt nie chce odkrywać luki.

Dzieci uczące się mają własne zasady, również wymagające zgłoszenia.

Zanim wyjedzie pan z Polski

Lista rzeczy tańszych do zrobienia przed wyjazdem niż po.

Komplet dokumentacji medycznej, najlepiej z tłumaczeniem części istotnej: rozpoznania, leki, ostatnie badania.

Nazwy leków. Handlowe różnią się między krajami, substancja czynna nie. Proszę zapisać substancje, nie tylko nazwy z opakowania.

Recepty i zapas na okres przejściowy, zanim ma pan hiszpańskiego lekarza.

Badania okresowe zrobione przed wyjazdem, jeśli i tak były planowane.

Stomatolog. Hiszpański system publiczny obejmuje stomatologię w wąskim zakresie, znacznie węższym, niż wielu zakłada. To jest ta pozycja, która później trafia do polisy prywatnej albo do gotówki.

Kolejność, w skrócie

1. Ustalić, która z czterech sytuacji będzie pana.
2. Zapytać NFZ albo ZUS, co to oznacza — zanim wymelduje się pan i zamknie sprawy w Polsce.
3. Zorganizować stronę hiszpańską: rejestracja z S1 albo polisa prywatna.
4. Dopiero potem zamknąć stronę polską.

Kto zrobi krok 4 jako pierwszy, przez pewien czas nie ma ochrony. To błąd, o którym słyszymy najczęściej, i całkowicie da się go uniknąć.

Convenio especial, czyli piąta droga

W czterech sytuacjach powyżej brakuje jednej możliwości, o której mało kto wie, a która ratuje sytuację osobom bez S1 i bez pracy w Hiszpanii.

Convenio especial to umowa ze wspólnotą autonomiczną o objęcie publiczną opieką zdrowotną za miesięczną składkę. W Andaluzji prowadzi ją Junta de Andalucía przez Servicio Andaluz de Salud.

Warunki, w skrócie: trzeba być zameldowanym (empadronado) w gminie przez określony czas, nie mieć innego tytułu do publicznej opieki i nie mieć prawa do świadczeń zdrowotnych z innego państwa. Składka jest ustalana urzędowo i zależy od wieku.

Czego convenio nie obejmuje: dopłat do leków na receptę. Refundacja apteczna zostaje poza umową, i to jest różnica, która przy chorobie przewlekłej waży więcej niż sama składka.

Dla kogo to ma sens: dla osoby przed wiekiem emerytalnym, która przeprowadziła się bez pracy w Hiszpanii, a prywatna polisa jest dla niej droga albo trudno dostępna z powodu wieku lub stanu zdrowia. Warunki i wysokość składki potwierdza wspólnota autonomiczna, nie pośrednik.

Czego prywatna polisa zwykle nie obejmuje

Porównując ceny, warto czytać nie tabelę składek, tylko wyłączenia. Trzy rzeczy zaskakują najczęściej.

Karencje. Świadczenia planowe, porody i zabiegi bywają objęte dopiero po upływie określonego czasu od zawarcia umowy. Kto kupuje polisę tuż przed planowanym zabiegiem, zwykle się rozczaruje.

Choroby istniejące przed zawarciem umowy. Ubezpieczyciel pyta o nie w ankiecie i może je wyłączyć albo podnieść składkę. Zatajenie jest najgorszym możliwym rozwiązaniem, bo daje podstawę do odmowy wypłaty wtedy, gdy jest najbardziej potrzebna.

Granice wieku. Część towarzystw nie przyjmuje nowych klientów powyżej pewnego wieku, a składka rośnie z każdym rokiem. To argument, żeby polisę zawrzeć wcześniej, a nie wtedy, gdy będzie potrzebna.

Do tego dochodzi kwestia, która nie jest wyłączeniem, ale bywa nią w praktyce: sieć placówek. Polisa jest warta tyle, ile jest warty szpital, do którego odsyła. Przed podpisaniem warto sprawdzić, które szpitale na Costa del Sol są w sieci danego towarzystwa.

Najczęstsze pytania

Czy moje ubezpieczenie w NFZ działa w Hiszpanii?

Przy pobycie czasowym i zachowanym tytule w Polsce. Zasadniczo tak, z EKUZ na świadczenia niezbędne. Przy trwałej przeprowadzce tytuł zwykle ustaje, bo wynika z zatrudnienia albo innej podstawy, a nie z obywatelstwa.

Czym jest formularz S1?

Dokumentem, który przenosi prawo do świadczeń z Polski do Hiszpanii: Polska pozostaje właściwa dla kosztów, pan rejestruje się w systemie hiszpańskim i jest leczony jak hiszpański ubezpieczony.

Kto może dostać S1?

Zasadniczo osoby pobierające polskie świadczenie emerytalne lub rentowe i mieszkające w Hiszpanii. Dla członków rodziny bez własnego świadczenia ochrona może iść w ślad, pod warunkami. Proszę potwierdzić swój przypadek w instytucji, zamiast wnioskować z artykułu.

Czy EKUZ wystarczy na całą zimę?

EKUZ pokrywa świadczenia niezbędne podczas pobytu czasowego, na warunkach systemu hiszpańskiego. To nie jest pełne ubezpieczenie. Leczenie planowe, stomatologia i transport do kraju są poza nią, i nie jest przewidziana dla przeniesionego centrum życiowego. Proszę też sprawdzić maksymalny nieprzerwany pobyt w polisie turystycznej.

Ile kosztuje prywatne ubezpieczenie w Hiszpanii?

Na tyle zależy od wieku i historii chorobowej, że każda ogólna kwota wprowadza w błąd. Składka wyraźnie rośnie z wiekiem, wcześniejsze choroby są traktowane różnie, obowiązują karencje, a czasem górna granica wieku. Proszę poprosić o ofertę dla siebie.

Najpierw wypowiedzieć w Polsce czy załatwić w Hiszpanii?

Najpierw w Hiszpanii. Kto wymelduje się i zamknie sprawy, zanim droga S1 albo polisa będą gotowe, zostaje na jakiś czas bez ochrony. To jedyna prawdziwa pułapka w całym temacie.

Czy znajdę lekarza mówiącego po polsku?

Po angielsku bez trudu, po polsku rzadziej, ale w Fuengiroli i Marbelli bywają. Efekt kilkudziesięciu lat obecności międzynarodowej na tym wybrzeżu.

Czy mój współmałżonek bez emerytury będzie objęty?

Może być objęty jako członek rodziny osoby uprawnionej, pod warunkami i po zgłoszeniu. Nie dzieje się to automatycznie. Warto też z góry ustalić, co się dzieje, gdy osoba uprawniona umrze, bo ochrona pochodna kończy się wraz z tytułem, z którego wynikała.

Co przygotować w Polsce przed wyjazdem?

Komplet dokumentacji medycznej z tłumaczeniem części istotnej, zapisane substancje czynne leków a nie tylko nazwy handlowe, recepty i zapas na okres przejściowy, oraz wizytę u stomatologa: hiszpański system publiczny obejmuje stomatologię w znacznie węższym zakresie, niż wielu zakłada.

Czy S1 daje dostęp do prywatnych klinik?

Nie. S1 otwiera system publiczny, z jego warunkami i ścieżką. Część osób dokupuje dodatkowo prywatną polisę hiszpańską dla bezpośredniego dostępu do specjalistów i stomatologii. To wybór komfortu, rzadko uwzględniany w budżecie robionym z Polski.

Czym jest convenio especial?

Umową ze wspólnotą autonomiczną o objęcie publiczną opieką zdrowotną za miesięczną składkę, dla osób zameldowanych w gminie przez określony czas, które nie mają innego tytułu do opieki. W Andaluzji prowadzi ją Junta de Andalucía. Nie obejmuje dopłat do leków na receptę.

Dla kogo convenio especial ma sens?

Przede wszystkim dla osoby przed wiekiem emerytalnym, która przeprowadziła się bez pracy w Hiszpanii i bez S1, a prywatna polisa jest dla niej droga albo trudno dostępna ze względu na wiek lub stan zdrowia. Warunki i wysokość składki potwierdza wspólnota autonomiczna.

Czego nie obejmuje prywatne ubezpieczenie w Hiszpanii?

Najczęściej: karencji na świadczenia planowe i porody, chorób istniejących przed zawarciem umowy, oraz nowych klientów powyżej pewnego wieku. Warto czytać wyłączenia, a nie tabelę składek.

Czy mogę zataić chorobę przy zawieraniu polisy?

To najgorsze możliwe rozwiązanie. Zatajenie daje ubezpieczycielowi podstawę do odmowy świadczenia dokładnie wtedy, gdy jest ono najbardziej potrzebne. Lepszym wyjściem jest wyłączenie danej choroby przy jawnie wyższej składce albo rozważenie convenio especial.